Las pandemias

Lo mot en se meteis fa paur « pandemia » , l’epidemia per tot lo pòble, la malautiá que nos pòt tocar, totas e tots. Amb aquel mot lo mal fa pas de diferéncia sociala. Mas, çaquelà, las epidemias e las pandemias tòcan pas totjorn las femnas e los òmes de la meteissa faiçon segon lor nivèl de riquesa e de desvolopament. L’istòria nos o ditz dempuèi de sègles.

L’umanitat viu sonque dempuèi qualques annadas amb la conoissença dels micròbis ; abans la malautiá, e amb una fin tragica la mòrt, veniá, mas sabiam pas de onte.

De pandemias ni aguèt segurament dempuèi que los òmes se son quilhats sur lors cambas, e benlèu abans.

Sovent cal de chifras per prendre la mesura d’una pandemia. Aquò se compta en milierats o en milions de mòrts. Mas segon l’importància de la populacion umana las causas son diferentas. Çò que compta per comprendre las consequéncias de las pandemias son los percentatges de malauts e de mòrts.

Fa sonque un sègle e mièg que Pasteur et Koch mostrèron l’importància dels micròbis e de las bacterias dins la transmission de malautiás. A l’epòca lo planeta comptava Un pauc mai d’un miliard d’umans. Ara sèm sièis còps mai nombroses. Aviá calgut 2 000 ans per passar de 250 milions d’umans al miliard.

Valent a dire que los òmes visquèron quasi totjorn dins l’ignorància de l’origina de las epidemias e sens los mejans scientifics de las combatre.
E encara coneissèm sonque l’istòria de las epidemias e pandemias dempuèi que i a de monde per daissar una traça escriuta e per descriure los eveniments.

La pandemia de Covid 19, dinc l’estat actual, a l’ora qu’escrivèm, serà un eveniment minor comparat amb d’autres que demòran dins las memòrias. Un eveniment minor o una pandemia plan mestrejada ? O saurem pas jamai. Se las chifras demòran mai o mens las que circulan uei, poirem dire las doas causas.

Las chifras que poiretz descubrir pertocant las epidemias conegudas dempuèi un pauc mai de 2 000 ans devon totjorn èstre presas en comparant amb la populacion mondiala, amb la d’un continent, d’una region o d’una vila.

Quand parlam de la pèsta que tuèt 1500 personas a Tarba en 1347 aquò vòl dire la mitat de la populacion. En 1720 la vila de Maruejols perdèt 53% de sos estatjants e La Canorga lo 64%. Atal se pòdon comprendre los traumatismes e las paurs que contunhan de circular dins l’inconscient collectiu.

Sens aver la conoissença scientifica qu’avem ara, çò que nos empacha pas d’aver de comportaments irracionals fàcia a una pandemia, los òmes an totjorn viscut amb la menaça. Es la pèsta que seriá responsabla en partida de la descadença de l’empèri roman. En l’an 70 una epidemia de variòla tuèt 30 milions dels 80 milions de chineses. Atènas perdèt 30% de sa populacion entre 430 e 426 abans J.C en rason de la pèsta.

Lo tierçat variòla-pèsta-colerà es lo ganhant se podem dire, dempuèi de sègles, de milenaris. I cal ajustar lo tifús qu’es un concurrent seriós. Per exemple, «yersinia pestis », lo virus de la pèsta, lo sabèm actiu dempuèi al mens 20 000 ans.

Lo colerà nos faguèt de visitas recentas e mortalas. En Arièja, en 1854, Pàmias foguèt tocada e i aguèt de centenats de mòrts.

Circulèt longtemps l’idea que lo còs del paures èra preidispausat per aculhir la malautiá. D’unes imaginavan que l’igièna, l’alimentacion, lo lotjament podiá aver una influéncia mas per d’autres los pecats del pòbles aviá poirit lor sang. Se parlava tanben de la « frèbe de las presons » qu’èra lo produit de la flaquesa fisica e de l’immoralitat.

Òm se defendiá amb una forma de distanciacion sociala tanben. Los leproses, los ladres, fasián ausir la carrascla e la tarabastèla per se senhalar.
Mas per delà las chifras, lo traumàs degut a las pandemias mobiliza de credenças nombrosas e fa nàisser de comportaments collectius, qu’an pas desapareguts.

L’idea que la pandemia es lo resultat d’una fauta collectiva, d’un marrit comportament, d’un amolonament de pecats, es encara presenta dins qualques esperits. L’idea que, un còp passada la malautiá, lo monde qu’espelirà aprèp serà diferent e que o calrá cambiar tot, es pas una idea recenta.