Las pandemias

Setembre
2020

Lo dossièr deu mes

Partatjar

Las pandemias

OCMobilizacion

njfndijhndiruh

Sorsa : © OC PROD

"De pandemias ni aguèt segurament dempuèi que los òmes se son quilhats sur lors cambas"

Las pandemias

Lo mot en se meteis fa paur « pandemia » , l’epidemia per tot lo pòble, la malautiá que nos pòt tocar, totas e tots. Amb aquel mot lo mal fa pas de diferéncia sociala. Mas, çaquelà, las epidemias e las pandemias tòcan pas totjorn las femnas e los òmes de la meteissa faiçon segon lor nivèl de riquesa e de desvolopament. L’istòria nos o ditz dempuèi de sègles.

L’umanitat viu sonque dempuèi qualques annadas amb la conoissença dels micròbis ; abans la malautiá, e amb una fin tragica la mòrt, veniá, mas sabiam pas de onte.

De pandemias ni aguèt segurament dempuèi que los òmes se son quilhats sur lors cambas, e benlèu abans.

Sovent cal de chifras per prendre la mesura d’una pandemia. Aquò se compta en milierats o en milions de mòrts. Mas segon l’importància de la populacion umana las causas son diferentas. Çò que compta per comprendre las consequéncias de las pandemias son los percentatges de malauts e de mòrts.

Fa sonque un sègle e mièg que Pasteur et Koch mostrèron l’importància dels micròbis e de las bacterias dins la transmission de malautiás. A l’epòca lo planeta comptava Un pauc mai d’un miliard d’umans. Ara sèm sièis còps mai nombroses. Aviá calgut 2 000 ans per passar de 250 milions d’umans al miliard.

Valent a dire que los òmes visquèron quasi totjorn dins l’ignorància de l’origina de las epidemias e sens los mejans scientifics de las combatre.
E encara coneissèm sonque l’istòria de las epidemias e pandemias dempuèi que i a de monde per daissar una traça escriuta e per descriure los eveniments.

La pandemia de Covid 19, dinc l’estat actual, a l’ora qu’escrivèm, serà un eveniment minor comparat amb d’autres que demòran dins las memòrias. Un eveniment minor o una pandemia plan mestrejada ? O saurem pas jamai. Se las chifras demòran mai o mens las que circulan uei, poirem dire las doas causas.

Las chifras que poiretz descubrir pertocant las epidemias conegudas dempuèi un pauc mai de 2 000 ans devon totjorn èstre presas en comparant amb la populacion mondiala, amb la d’un continent, d’una region o d’una vila.

Quand parlam de la pèsta que tuèt 1500 personas a Tarba en 1347 aquò vòl dire la mitat de la populacion. En 1720 la vila de Maruejols perdèt 53% de sos estatjants e La Canorga lo 64%. Atal se pòdon comprendre los traumatismes e las paurs que contunhan de circular dins l’inconscient collectiu.

Sens aver la conoissença scientifica qu’avem ara, çò que nos empacha pas d’aver de comportaments irracionals fàcia a una pandemia, los òmes an totjorn viscut amb la menaça. Es la pèsta que seriá responsabla en partida de la descadença de l’empèri roman. En l’an 70 una epidemia de variòla tuèt 30 milions dels 80 milions de chineses. Atènas perdèt 30% de sa populacion entre 430 e 426 abans J.C en rason de la pèsta.

Lo tierçat variòla-pèsta-colerà es lo ganhant se podem dire, dempuèi de sègles, de milenaris. I cal ajustar lo tifús qu’es un concurrent seriós. Per exemple, «yersinia pestis », lo virus de la pèsta, lo sabèm actiu dempuèi al mens 20 000 ans.

Lo colerà nos faguèt de visitas recentas e mortalas. En Arièja, en 1854, Pàmias foguèt tocada e i aguèt de centenats de mòrts.

Circulèt longtemps l’idea que lo còs del paures èra preidispausat per aculhir la malautiá. D’unes imaginavan que l’igièna, l’alimentacion, lo lotjament podiá aver una influéncia mas per d’autres los pecats del pòbles aviá poirit lor sang. Se parlava tanben de la « frèbe de las presons » qu’èra lo produit de la flaquesa fisica e de l’immoralitat.

Òm se defendiá amb una forma de distanciacion sociala tanben. Los leproses, los ladres, fasián ausir la carrascla e la tarabastèla per se senhalar.
Mas per delà las chifras, lo traumàs degut a las pandemias mobiliza de credenças nombrosas e fa nàisser de comportaments collectius, qu’an pas desapareguts.

L’idea que la pandemia es lo resultat d’una fauta collectiva, d’un marrit comportament, d’un amolonament de pecats, es encara presenta dins qualques esperits. L’idea que, un còp passada la malautiá, lo monde qu’espelirà aprèp serà diferent e que o calrá cambiar tot, es pas una idea recenta.

↬ Legir mai

Sorsa : © OC PROD

Saint-Saturnin – Als Felibres

Als Felibres morts per la patria

Joan-Loís Blenet – L’occita en guèrra

Las Votz Gravadas 14-18

Jean Jacques Casteret, adjunt de l’EPCC Cirdòc - Institut occitan de cultura, etno-musicològue, poguèt consultar un fons sonòr archivat a Berlin. S’agís d’un collectatge etnografic mai que preciós ont podèm trobar de testimoniatges de peluts occitans, gascons, bearnés.
Jean-Jacques Casteret nos conta l’istòria d’aqueles enregistraments, cossí foguèron archivats e çò que ne faràn.

Sorsa : © OC PROD

Diapo-retraches

Joan Jaurés

Lo dison « Nòstre Joanon » dins son país. Es l’òme que portava l’esperança d’aqueles que volián pas la guèrra. Son combat amb de mòts li costèt la vida. Son assassinat a París lo 21 de julhet de 1914, sona coma l’eveniment que dona tota libertat als belicistas. (Nascut a Castras en 1859)

BaTelÒc
Robert Nivelle

Es general al començament de la guèrra. Puèi en 1916 es nomat generalissime e cap comandant de las armadas francesas. Decidís de la batalha del « Chemin des dames » en 1917 o « ofensiva Nivelle ». Fa 350.000 mòrts costat aliats. Aquò li còsta sa plaça.
(Nascut a Tula en 1856)

Femnas de tot atge
Ferdinand Foch

A la prima de 1918 foguèt nomat cap-comandant de las fòrças aliadas de l’Oèst. Lo causiguèron en rason de sa vision ofensiva de la guèrra. Es en desacòrd amb Pétain en 1918. Es manescal de França, mas tanben del Reialme-Unit e de Polonha.
(Nascut a Tarba en 1851)

Femnas de tot atge
Edouard de Castelnau

Fa partida de l’aristocracia desmonedada de Roergue. Es un catolic ferverós. General, ocupa de plaças importantas alprèp de Joffre e tanben de Foch pendnat la guèrra. Es popular e fa de politica après 1918. Serà pas manescal en rason d’aquò. (Nascut a Sant Africa en 1851)

Femnas de tot atge
Emile Fayolle

Al començament de la guèrra es a la retirada ; li demandan de tornar prendre de servici. Li donan de comandaments importants tot lo long de la guèrra. Es cap de las fòrças francesas suu front italian en 1917. Fes nomat manescal de França en 1921.
(Nascut al Puèi de Velai en 1852)

previous arrow
next arrow
Slider

L'occitan en guèrra

Felip Martel, que foguèt professor a l’Universitat Paul Valéry de Montpelhièr, nos presenta lo libre « L’occitan en guerre » de Louis Bonfils dins l’emission « Libre » d’OCtele. S’agís d’un recuèlh de letras à Pèire Azema, escrichas en occitan entre agost de 1914 e decembre de 1916.

L’integralitat de l’emission se pòt veire sus : https://www.octele.com/Libre-occitan-guerre_fiche_903.html

Sorsa : © OC PROD

Lexic e expressions… amb Lo Congrès

Las expressions de la malaudia

Ahirar un mau : Transmettre une maladie
Atrapar lo còp de la mort : Attraper une maladie grave
Càder malaut, càder malauda : Tomber malade
Estar baish : être très malade
Estar malaut a crebar, estar malauta a crebar : être très malade
Gahar ua malaudia : Contracter une maladie
Har a las estòrças dab lo mau : Lutter contre la maladie
Har rampèu a l’epidemia : Enrayer une épidémie
Har sang deu nau : Se remettre d’une maladie
La raquèra que cor : Une épidémie sévit
Non pas poder lecà’s : être malade
Qu’avem lo malaudèr per casa : Il y a la maladie chez nous
Tornar de malaudia : Relever de maladie

Mei d'expressions dens lo Diccionari de las locucions deu Congrès
Illustracion : NIAID

BaTelÒc
Tèxtes de femnas dins BaTelÒc

BaTelÒc, la basa textuala del laboratòri CLLE-ERSS de l'Universitat Tolosa-2 - Joan Jaurès, conten de tèxtes de doas autoras occitanas.

La primièra es Magalí Bizot-Dargent, una escrivana provençala. Se sona Esquissas per un retrach de l'ombra (2014, IEO) e prepausa 25 racontes corts d'ièr e d'uèi que vos faràn rire o plorar.

La segonda, Nomada de la roergata Anna Regord (2008, IEO), conta lo sejorn de l'autora dins lo desèrt al demiei d'un grop nomada del Magrèb.

Cercar dins BaTelÒc

previous arrow
next arrow
Slider

Sorsa : © Lo Congrès

Lo caporal Bartàs

Laurenç Cavalièr nos parla de la cançon qu’escriguèt sul caporal Bartàs. Nos ditz l’importància dels quasèrns que daissèt e nos parla de l’òme, de sa vision de la guèrra, de sa luciditat. Un reportatge d’Octele realizat per un D’Òc Show fait a Narbona en decembre de 2018.

Sorsa : © OC PROD

Bibliografia

Verdunissa : Un nissart qui part à la guerre

Ange es un Niçard, un garç del Comtat de Niça. Sortís pas d'un vilatge en particular, sortís de totes. Aperten pas a ges de comunautat, aperten a totas. Es un soldat ordinari que complís un dever extraordinari : téner al front, amont, en França, dins las trencadas de Verdun ! Quinas emocions e dolors foguèron seunas dempuèi lo jorn que foguèt mobilizat ? Nos conta dins son jornal la guèrra, sa guèrra mentre que l'apocalipsi li tomba dessús.

Entre francés e occitan, nos liura alara un testimòni d'òme desrasigat que ven soldat.

Data de publicacion : 2017
Autors : Pascal Coletta, Michaël Crosa
Ligam : https://fabrica.occitanica.eu/labasa/15249

Lou matricule 1628 penden la guerre

Edouard Moulia (1889-1939) es un jornalista famós en rason de sos articles engatjats. Aquí la dactilografia del roman autobiografic ont conta son experiéncia de la primièra guèrra mondiala coma soldat « reservista ».

Data de publicacion : 1931
Ligam : https://occitanica.eu/items/show/2777

Femnas de tot atge
L’occitan en guerre

Lo libre « L’occitan en guerre » de Louis Bonfils, s’agís d’un recuèlh de letras à Pèire Azema, escrichas en occitan entre agost de 1914 e decembre de 1916.

previous arrow
next arrow
Slider

"l’amor de tot ce qu’es la Patria d’Òc es mai que jamai arderós dins lo còr das miègjornaus"

Una letra del front de fa 100 ans que rebat lo sentiment nacional occitan

Fa dos ans remembràvem lo començament de la Grand Guèrra, que representèt una de las paginas negras de l’istòria d’Occitània. Cal dire qu’aquel masèl, que durèt cinc ans, representèt un sagnament demografic e economic pel país nòstre e mai lo començament de la destruccion de la lenga d’òc.
 
Publicam uèi una letra escricha fa exactament cent ans, que se publiquèt qualques jorns puèi dins la revista Lo Gal. Aquel 21 de genièr de 1916 lo felibre montpelhierenc Ubèrt Miermònt, que moriguèt aquela meteissa annada a la guèrra quand aviá 23 ans, rebastissiá dins son escrich lo sentiment nacional occitan que i aviá al front. A l’ora d’ara aquela letra es publicada dins l’Antologia dels felibres mòrts a la guèrra (1914-1918).

“Enfants dau Miègjorn, fraires d’armas,

Lo sovenir dau país dont s’es luònh demòra vivent dins lo còr dau pialut. L’ostau pairolau e la vida de familha quitada passan davant sos uòlhs esmoguts quand es, solet, sentinèla de longas oras.

↬ Legir mai

Sorsa : © Jornalet

La cançon de Paraulas en Òc

Lo pichòt sódat de Jean-Bernard Plantevin

Jean-Bernard Plantevin : Lo pichòt sódatDins aquela cançon, Jean-Bernard Plantevin denóncia la vanitat de la guèrra a travèrs l'istòria d'un soldat. Aquel partiguèt luènh de son aimada per s'anar far traucar la pèl e estar doblidat.

Legir las paraulas

Sorsa : Paraulas en Òc

Ne saber mai amb lo Cirdòc – Institut occitan de cultura

Lengà(s) de guèrra

Aquela mòstra virtuala foguèt concebuda pel CIRDOC-Mediatèca occitana en 2014 pel Centenari 1914-1918 en partissent de l’inventari de la documentacion occitana ligada a la Granda Guèrra.

La mòstra prepausa un agach diferent sus la guèrra, e de faiçon mai larga, sus França tala coma èra al començar del sègle XX.

Ligam : https://occitanica.eu/items/show/20228

Lou Gal

Lou Gal  (« Lo Gal » en  grafia classica ) es un mesadièr (1915) puèi bimesadièr (1916-1919) puèi setmanièr (1920) d'expression occitana fondat en 1915 per  Jan Bardin (Jean Bardin, 1893-1966) e Pierre Causse (dit Caussou de l'Oulivié, 1883-1951),  lèu ajudats per Louis Bonfils (1891-1918), Jòrdi Maillet e subretot  Pierre Azéma (1891-1967),qu’es una  cara màger del Felibritge lengadocian puèi, en seguida, de l’occitanisme contemporanèu

Ligam : https://occitanica.eu/items/show/1851

Femnas de tot atge
Guida dels documents occitans de la Granda Guèrra

Le CIRDÒC-Mediatèca occitana entamenèt en 2014 una òbra granda de deteccion, d’estudi, de salvagarda dels documents occitans de la Granda Guèrra per qual totes los qu’an en man de documents, institucionals o privats, son convidats a participar. Pòdon senhalar una documentacion, que pòt èstre unica, sovent rara e lo mai sovent encara desconeguda dels istorians.

Ligam : https://occitanica.eu/items/show/10541

previous arrow
next arrow
Slider

 

Aqueth module qu’ei consacrat a las nostas collaboracions dab establiments d’ensenhament public o Calandreta. Cada dossièr que compren un contiengut prepausat directament peus escolans puish editorializat per l’equipa d’OCfutura.

Aqueste còp, que son los escolans deu Collègi Calandreta de Gasconha de Pau (64) qui ns’an balhat lo lor sentit e las lors reflexions sus la Grana Guèrra

Diapo-citacions

previous arrow
next arrow
Slider

Los partenaris deu projècte

Cirdòc - Institut occitan de CulturaLo CongrèsOCTeleOccitanica
Ràdio Lenga d'Òc
Lo Jornalet
Collègi Calandreta de Pau
Paraulas en òc